Amortyzacja podatkowa samochodu osobowego

Zdarza się niestety, że podatnicy nieprawidłowo interpretują przepisy ustaw o podatku dochodowym (od osób prawnych lub fizycznych) w zakresie zaliczania do kosztów podatkowych amortyzacji wynikającej z użytkowania samochodów osobowych o wartości powyżej 20.000 EUR.

Nieprawidłowa praktyka polega na tym, że podatkowa wartość początkowa środków trwałych ustalana jest na poziomie 20.000 euro, podczas gdy wartość zakupu tego samochodu jest znacznie wyższa. Od takiej wartości ustalane są odpisy amortyzacyjne, które w całości są zaliczane do kosztów uzyskania przychodów. Natomiast w momencie sprzedaży takiego samochodu do kosztów uzyskania przychodów zaliczana jest wartość netto niezamortyzowana oraz różnica pomiędzy wartością zakupu a wartością początkową ustaloną na poziomie 20.000 EUR. Wskazać należy, że jest to praktyka nieprawidłowa w świetle obu ustaw o podatku dochodowym.

Zgodnie z art. 22g ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dalej updof (analogicznie 16g ust. 1 pkt. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych – dalej updop) za wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych uważa się w razie nabycia w drodze kupna - cenę ich nabycia. Z tego wynika, że podatnik przyjmując na ewidencję podatkową środków trwałych (przy założeniu, że prowadzona jest odrębna ewidencja środków trwałych dla celów podatkowych i bilansowych) np. samochód osobowy, powinien wartość początkową ustalić na poziomie ceny nabycia, czyli cena wykazana na fakturze zakupu tego samochodu, powiększona o koszty związane z daną transakcją, poniesione do dnia przekazania środka trwałego do używania. Na wartość początkową środka trwałego w postaci samochodu składać się będzie suma wszystkich kosztów poniesionych na zakup tego samochodu oraz z nim związanych np. koszty transportu, załadunku i wyładunku, ubezpieczenia w drodze, montażu, instalacji, opłat skarbowych i innych, odsetek oraz prowizji. Ponadto, w przypadku nabycia wewnątrzwspólnotowego cena nabycia obejmuje dodatkowo opłacony podatek akcyzowy od nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego, niezarejestrowanego wcześniej na terytorium kraju.

Od w ten sposób ustalonej wartości początkowej środków trwałych, dokonuje się odpisów amortyzacyjnych na podstawie 22h ust. 1 updof (art. 16h ust. 1 updop), przy czym suma odpisów amortyzacyjnych obejmuje również odpisy, których, zgodnie z art. 23 ust. 1 updof (art. 16 ust. 1 updop), nie uważa się za koszty uzyskania przychodów. Odpisów amortyzacyjnych dokonujemy począwszy od pierwszego miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten środek trwały wprowadzono do ewidencji. Jeżeli zaniedbamy obowiązku wprowadzenia środka trwałego do ewidencji lub w inny sposób tą ewidencję utracimy, to na podstawie art. 22n ust. 6 updof zostaniemy pozbawieni prawa zaliczenia odpisów amortyzacyjnych do kosztów uzyskania przychodów.

Podatnicy mogą dokonywać odpisów amortyzacyjnych w równych ratach co miesiąc albo w równych ratach co kwartał, albo jednorazowo na koniec roku podatkowego (art. 22h ust. 4 updof i art. 16h ust. 4 updop).

W przypadku samochodów osobowych, zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt. 4 updof (art. 16 ust. 1 pkt. 4 updop) nie uważa się za koszty uzyskania przychodów odpisów z tytułu zużycia samochodu osobowego, dokonywanych według zasad określonych w art. 22a-22o, w części ustalonej od wartości samochodu przewyższającej równowartość 20.000 EURO przeliczonej na złote według kursu średniego EURO ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia przekazania samochodu do używania.

Przykład

Przypuśćmy, że zakupiliśmy samochód osobowy w dniu 02.02.2013 r. za kwotę netto 113.000 zł, kwota podatku VAT 25.990 zł, kwota brutto 138.990 zł. Dla uproszczenia załóżmy, że samochód został zakupiony w Polsce. Wartość podatku VAT zwiększająca podatek naliczony podlegający odliczeniu wyniesie 6.000 zł ponieważ < 15.594 zł = 60% x 25.990 zł.

Wartość początkową takiego samochodu ustalimy w sposób następujący:

Dokumentem OT z dnia 11.02.2013 r. przyjęliśmy samochód do użytkowania i tego samego dnia wprowadziliśmy do ewidencji środków trwałych. Czyli do ustalenia równowartości 20.000 EUR bierzemy pod uwagę kurs NBP z dnia przekazania samochodu do używania, czyli z dnia 11.02.2013 r. Kurs średni NBP dla EUR wynosił w tym dniu 4,1519 zł, czyli równowartość 20.000 EUR wyniesie 83.038 zł tj. 20.000 EUR x 4,1519 zł/EUR. Stosunek równowartości 20.000 EUR do wartości początkowej środka trwałego wynosi 60,4%=83.038 zł/137.379 zł

Następnie ustalamy stawkę amortyzacyjną naszego samochodu osobowego. Z uwagi na fakt, że jest to pojazd nowy korzystamy z Wykazu stawek amortyzacyjnych, stanowiący załącznik nr 1 do obu ustaw podatkowych. W pozycji 07 wykazu odczytujemy, że dla symbolu KŚT 741 „Samochody osobowe” stawka amortyzacyjna wynosi 20%.

Roczny odpis amortyzacyjny wynosi zatem 27.475,80 zł = 137.379 zł x 20%

miesięczny odpis amortyzacyjny wyniesie  2.289,65 zł = 27.475,80 zł / 12 m-cy

przy czym w roku 2013 począwszy od marca będziemy mogli zaliczyć w koszty uzyskania przychodów 60,4% z kwoty 2.289,65 zł czyli kwotę 1.383,97 zł.

Przypuśćmy, że w dniu 31.12.2013 r. dokonamy sprzedaży opisanego samochodu, czyli koszt własny sprzedaży takiego samochodu, który będziemy mogli w całości zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, ustalimy w sposób następujący:

wartość netto na dzień 31.12.2013 r.  114.482,50 zł = 137.379 – 2.289,65 zł x 10 m-cy   

W efekcie w kosztach uzyskania przychodów roku 2013 będziemy mieli 13.839,67 zł z tytułu odpisów amortyzacyjnych stanowiących koszt uzyskania przychodów oraz kwotę 114.482,50 zł jako koszt własny sprzedaży tego samochodu.

Moim zdaniem szczególną uwagę należy zwrócić na to, by:

a)    stosować prawidłowy kurs do przeliczenia kwoty 20 000 euro – powinien być z dnia przekazania samochodu do używania, nie z dnia rejestracji – w praktyce służby księgowe OT wystawiają w ostatnim dniu miesiąca w którym samochód zarejestrowano, a przeliczenia dokonują z dnia rejestracji samochodu w Wydziale Komunikacji;

b)    w prawidłowy sposób ustalana była wartość początkowa samochodów – zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami powinna ona być równa cenie nabycia, czyli sumie ceny zakupu i kosztów poniesionych do dnia przyjęcia do użytkowania;

c)     w prawidłowy sposób ustalane były kwoty odpisów - zgodnie z cytowanymi wyżej przepisami powinny być ustalane od wartości początkowej równej cenie nabycia, również w przypadku, gdy część odpisu nie stanowi kosztu uzyskania przychodu powodu wartości samochodu powyżej 20.000 euro,

d)      w prawidłowy sposób ustalana była w przypadku sprzedaży takich samochodów wartość kwoty uznawanej za koszt uzyskania przychodu – za koszt uzyskania przychodu uznana zostanie jedynie wartość netto ustalona zgodnie z przepisami ustaw o podatku dochodowym, czyli po odjęciu również tej części odpisów, które powinny zostać uznane za niestanowiące koszty uzyskania przychodów.

Mam nadzieję, że artykuł rozwiał choć część wątpliwości nt. amortyzacji podatkowej samochodów osobowych.